10.sınıf dil ve anlatım 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154

*** 142:

19. Etkinlik
Durdu ^ geçişsiz
Durdurdu <=> geçişli
Okudu geçişli
Okuttu <=> geçişli
• Fiillerdeki "-dır" ve "-t" ekleri fiillerin çatısını geçişsizken geçişli hâle getirmiştir. Anl** olarak da fiilin bildirdiği işi özne kendi yaparken (durdu, okudu) fiil "-dır ve -t" eklerini aldıktan sonra işi başkasına yaptırma (durdurdu, okuttu) anl**ını kazanmıştır.

*** 143:

20. Etkinlik
Oldurgan yapan ekler -r , -t , -dır
Ettirgen yapan ekler -r , -t -dır

21. Etkinlik

yaz - Ettirgen Çocuklara yazı yazdırdım.
bil - Ettirgen Bana haberi bildirdiler.
çöz - Ettirgen Ayakkasının bağlarını çözdürdü.
gör- Ettirgen Kuşu bana o gördürdü.
PiŞ- pişir- Biraz yemek pişirdi.
yürü - yürüt- Arabayı ben yürüttüm.
gez- gezdir- Köpeği gezdiriyordum.
gül - güldür- Bütün sınıfı fıkralarıyla güldürdü.

*** 144
22. Etkinlik
Trafik işaretlerinin trafik kurallarını bildirmede kullanılan bir iletişim aracı olduğu ve bunun da emredici anlatım yoluyla yapıldığı konusunda bir sunum hazırlayınız.

23. Etkinlik
* Virgül: Ben virgülüm. Birbiri ardınca sıralanan eş görevli sözcük ve sözcük gruplarının arasına konarım. Beni görünce "durakla".
* Ünlem:Ben ünlem işaretiyim. Sevinç, korku, acıma, şaşma gibi duygulan anlatan cümlelerin sonuna konarım. Beni görünce "şaşır, heyecanlan, bağır...".
* Soru işareti: Ben soru işaretiyim. Soru bildiren cümle ve sözlerin sonuna konarım. Beni görünce "cevapla".

24. Etkinlik
Sınıfınızda uyulması gereken kuralları belirleyiniz.
Belirlediğiniz kuralları emredici anlatımın özelliklerine göre düzenleyiniz.
Oluşturduğunuz metindeki fiillerin çatılarını bulunuz.

25. Etkinlik
* * Oyala-:Akş** arkadaşta biraz oyalandım.
* Sev-: Senden haber alınca çok sevindim
* Gör-: Yaşlı ad** hâlinden memnun görünüyordu.
* Ara-: Odanın içinde aranıyordu.
* Dola: Köpekler parkta dolanıyordu.

26. Etkinlik
Süsle--• Sınıfımızı süsledik. ■=> etken Bütün sokaklar süslenmiş. => edilgen Oya, aynanın karşısında süsleniyor.
* Bak■=> dönüşlü Akş** parkta sana baktım. etken Bütün odalara bakıldı. ■=> edilgen Onu görebilmek için sağa sola bakındı. ■=> dönüşlü

27. Etkinlik
• "Yola çıktık, ulaştık, çıkmayacaktık, uzaklaştık" filleri beraber bir işin yapıldığı anl**ını verir ancak işteşlik ekleri olan "ış, -iş,-uş,-üş" eklerini almadıkları için işteş çatılı fiil olarak değerlendirilmezler.

28. Etkinlik

Özne-Yüklem İlişkisine Göre Fiil Çatıları
Etken Bu kitabı okudum.
Edilgen Bu kitap okundu.
Dönüşlü Ali tarandı, süslendi.
İşteş Çocuklar gülüşüyordu.
Nesne-Yüklem ilişkisine Göre Fiil Çatıları
Geçişli Top oynarken c**ı kırdık.
Geçişsiz **c** dün akş** geldi.
Oldurgan Arkadaşım beni çok güldürdü.
Ettirgen Bab** bakkaldan gazete aldırttı.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
1. * Emredici anlatımda emir, telkin ve öneri ifade eden kelimeler çok kullanılır.
* Emredici metinlerin eğitici ve öğretici yönleri de vardır.
2. * Edilgen ve dönüşlü çatılı fiiller "-1" veya "-ın" ekini alır. (D)
* "-1", "-n" veya "-ş" ekini alm**ış olan bütün fiiller etkendir.
3. Doğru yanıt C seçeneğidir. Kurallı birleşik fiiller her z**an bitişik yazılır.
4. Doğru yanıt E seçeneğidir. Emredici metinlerin okuyucuyu duygulandırmak gibi bir **acı yoktur.
5. A ve D seçeneklerindeki "-ma,-me" ekleri fiilden fiil yapma eki olarak, B, C ve E seçeneklerinde de isim-fiil olarak kullanılmıştır. Soru hatalıdır.
6. Doğru yanıt B seçeneğidir. Diğer seçeneklerde sıfat-fiil özne görevinde kullanılmış ancak B seçeneğinde ise nesne görevinde kullanılmıştır.
7. Doğru yanıt B seçeneğidir. Diğer seçeneklerde zarf-fiiller vardır ancak B seçeneğinde sıfat-fiil vardır.
8. Doğru yanıt D seçeneğidir. Diğer seçeneklerde olduğu gibi D seçeneğindeki sıfat-fiil, sıfat görevinde kullanılm**ıştır.
9. Doğru yanıt D seçeneğidir. "Anlatılanları" sözcüğü adlaşmış bir sıfat-fiil görevinde kullanılmıştır.
10. Emredici anlatımda bir iş yapmaya, bir eylemde bulunmaya zorl**a anl**ı vardır. Emredici anlatımın telkin, öneri ve emir anl**ları olduğu için sosyal hayatın düzenlenmesinde emredici anlatım kullanılır.


145





kulananlar, geçme ve dönme dışında en sağ şeridi izlemek, zorundadırlar. Karayolarının belirli kesimlerinde, bu yollardan faydalanma zorunda olan hayvan sürücüleri, hayvanlarını veya hayvan sürülerini gidiş yönünde yolun en sağından ve en az genişlik işgal ederek ve imkan olduğunda taşıt yolu dışından götürmek zorundadırlar. (Değişiklik;25.05.1997-4262/4 md.)Bu madde hükümlerine uymayan sürücüler 3.600.000 lira para cezası ile cezanladırılırlar.

Kanunun hükmü ve amirin emri
MADDE 24.-(1) Kanunun hükmünü yerine getiren kimseye ceza verilmez.
(2.) Yetkili bir merciden verilip, yerine getirilmesi görev gereği zorunlu olan bir emri uygulanyan sorumlu olmaz.
(3.) Konusu suç teşkil eden emir hiçbir suretle yerine getirilmez. Aksi taktirde yerine getiren ile emri veren sorumlu olur.
(4.) Emrin, hukuka uygunluğunun denetlenmedinin konun tarafından engellendiği hallerde, yerine getirilmesinden emri veren sorumlu olur.
Meşru savunma ve zorunluluk hali
MADDE 25.- (1) Gerek kendisine ve gerek başkasına ait bir hakka yönelmiş, gercekleşen, gerçekleşmesiveya tekrarımuhakkak olan haksız bir saldırıyı o anda hal ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğu ile işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez.
(2.) Gerek kendisine gerek başkasına ait bir hakka yönelik olup , bilerek neden olmadığı ve başka suretle korunmak olanağı bulunmayan ağır ve tehlikeden kurtulmak veya başkasını kurtarmak zorunluluğu ile ve işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez.

İNCELEME
1.Metin
1.'' Şeyh Edebali'in Vasiyeti''nde Şeyh Edebali,Osman Gazi'ye neleri yapıp neleri yapmaması gerektiğini öğüt niteliğinde söylediği için emredici anlatım kullanılmıştır.
2. Metinde dil '' alıcıyı harekete geçirme işlevi''nde kullanılmıştır.''Sabretmesini bil, üç kişiye acı, açık sözlü ol'' gibi ifadeler bunu örnektir.
3. Gönderici
(Şehy Edebali)
ileti
(öğütleri )
kanal
(söz)
Alıcı
(osman gazi)
Bağlam (vasiyet)
*Metindeki ileti değeri taşıyan cümleler:
__Artık beysin
__Uysallık, gönül almak, katlanmak , hoş görmek , adeta, bağışlamak sana...
__Sabretmesini bil.







146






__ Şunu da unutma: İnsanı yaşat kidevlet yaşasın
__ ***** , atanı say!
__Açık sözlü ol! Her sözü üstüne alma !
__Gördüğünü görme! Bildiğini
__Sevildiğin yere sık gidip gelme!
__Cahil arasındaki alime, zenginken fakir düşüne ve hatırlı iken itibarını kaybedene acı.
__Yüksekte yer tutanların, aşadakiler kadar emniyette olmadığını unutma.
__Haklıysam mücadeleden korkma!
2.ETKİNLİK
*Yukarıda verilen emir, öneri ve telkin mahiyetindeki ifadelerin metinde kullanılması metninemredici bir anlatım özelliği kazanmasını sağlamıştır.
2.ve3.Metinler:
1.Emredici anlatımların öğretici ve açıklayıcı yönleri de vardır .Verilen metinlerin de öğretici ve açıklayıcı yönleri vardır.
2.Metinlerdeki ifadeler geniş zaman bildirecek şekilde verilmiştir . Bu ifadeler kanun ve kuralların her zaman geçerli olacağı anlamını vermektedir.
3.ETKİNLİK
*Şeyh Edebali'nin Vasiyeti:Şeyh Edebali'nin Osman Gazi 'ye verdiği öğütler bildirilmiştir. Osman Gazi nezdinde bütün okuyucuların metinde verilen öğütleri bilmesi ve uygulaması için yazılmıştır.
1982 Anayasası: Türkiye Cumhuriyeti'nin kanunlarını bildirmek amacıyla yazılmıştır.
ÖSS Kılavuzu: ÖSS'ye giren adayların uymaları gereken kuralları bildirmek amacıyla yazılmıştır.
3.ETKİNLİK
*''Şeyh Edebali'nin Vasiyeti'' metninde ikinci tekil şahıs zamiri ve ikinci tekil şahıs iyelik, ikinci tekil şahıs bildirme ekleri sıkça kullanılmıştır. Bu eklerin sıkça kullanılması anlatımın emredici bir özellik kazanmasında etkili olmuştur.
*''1982 Anayasası '' metninde üçüncü tekil şahıs zamiri ve geniş zaman kipi sıkça kullanılmıştır. Bu eklerin sıkça kulanılması anlatıma her zaman geçerli olan bir emredicilik anlamı katmıştır.
*'' ÖSS Kılavuzu '' metninde de ikinci çoğul şahıs zamiri ve emir kipi sıkça kullanıldığı için anlatımı emredici bir özellik katmıştır.






147





5.ETKİNLİK
Fiil:
Değiştirilmez
Teklif edilemez
Devredilemez
Tanınamaz
Olamaz
Kulanılamazlar
Dokunulamaz
Tabi tutulamaz
Yapılamaz
Başlaya bilirsiniz
Unutmayınız
Sayılacaktır
İşaretleyiniz
Taşırmayınız
Kulanmayınız
Buruşturmayınız
Katlamayınız
Koymayınız
Siliniz
Düşülecek
Olacaktır
Bırakınız

Kipler
Geniş zaman (olumsuz)
Geniş zaman (olumsuz)
Geniş zaman (olumsuz)
Geniş zaman (olumsuz)
Geniş zaman (olumsuz)
Geniş zaman (olumsuz)
Geniş zaman (olumsuz)
Geniş zaman (olumsuz)
Geniş zaman (olumsuz)
Geniş zaman
Emir kipi
Gelecek zaman
Emir kipi
Emir kipi
Emir kipi
Emir kipi
Emir kipi
Emir kipi
Emir kipi
Geniş zaman
Geniş zaman
Emir kipi
Cümleye Kattığı Anlam (Emir,Telkin,Öneri)
Telkin
Telkin
Telkin
Telkin
Telkin
Telkin
Telkin
Telkin
Telkin
Telkin
Emir
Telkin
Emir
Emir
Emir
Emir
Emir
Emir
Emir
Telkin
Telkin
Emir
*Cümlelerin emir, öneri veya telkin anlamı taşıması siillerin çekimlendiği kipkerle ilgilidir.
6.ETKİNLİK
Emredici Anlatımın Özellikleri
*Emredici anlatımda dil alıcı harekete geçirme işlevinde kullanılır.
*Emredici anlatımda emir, telkin ve öneri anlamı taşıyan ifadelere yer verilir.
*Emredici anlatımların öğretici ve açıklayıcı yönleri de vardır.
*Cümlelerde fiiller hakimdir.
*Emredici anlatımın uyulması beklenen bir üslubu vardır.







148






7.ETKİNLİK
*kafasına koy =>anlamca kaynaşmış birleşik fiil
*kaleme al =anlamca kaynaşmış birleşik fiil
*gözüme gir =anlamca kaynaşmış birleşik fiil
*hareket et =yardımcı fiile kurulmuş birleşik fiil
*mutlu ol =yardımcı fiile kurulmuş birleşik fiil
*memnun olmak =yardımcı fiile kurulmuş birleşik fiil
*Hissetmek =yardımcı fiile kurulmuş birleşik fiil
*bileme =kurallı birleşik fiil
*söyleyiver =kurallı birleşik fiil
*öleyaz =kurallı birleşik fiil
*verebil =kurallı birleşik fiil
*yapadur =kurallı birleşik fiil
*koşuver =kurallı birleşik fiil
*bakakal =kurallı birleşik fiil
*yukarıda verilen birleşik fiil örneklerini birer cümlede kullanınız.
8.ETKİNLİK
*.Yazabildi => yeterlilik
*Koşuver =>tezlik
*Gidedur =>süreklilik
*Düşeyazdı =>yaklaşma
9.ETKİNLİK
REKLAM:
Reklamlar, üretilen bir malı müşteriye tanıtmak ve beğendirmek veya gösterilen kolaylıkları duyurmak için söz , yazı veya resimle yapılan duyurulur .
Üretilen malların sürümünü sağlama amacı ile hazırlanan reklamlarda, halkın hoşlanarak kullandığı kelime ve deyimlerden yaralanmalıdır. Mümkün olduğu kadar akılda kalabilecek, slogan niteliğinde, kısa söz ve fikirler kulanmalıdır . Reklamlarda görsel malzemeye ağırlık verilmeli, söze fazla yer verilmemelidir.Söze hiç yer verilmeyen sadece görsel nitelikli reklamlar da hazırlanmaktadır.
Özellikle son yıllarda, televizyonun toplum hayatımızda önemli bir yere sahip olduğunu gören reklamcılar, çizgi film ve sinema tekniğinden yararlanarak canlı reklamlar üretmeye başladılar. Bunu yaparken, halkın sevdiği masal, fıkra ve tarıh kahramanları ile








149






film, ses ve söz sanatçılardan yararlanmaktadırlar. Mesela, ''film sanatçısı A saçlarını X şampuanları ile canlı tutar.''.''futbolcu B de bankamızın zengin imkanlarından yararlanıyor.'' gibi.
Reklamlar bir malın, benzerlerinden üstün olduğunu veya diğerlerinin sahip olmadığı nitelikleresahip olduğunu göstererek müşterileri etkilemeye çalışır. Yalnız bu yapılırken ''en üstün'',''en gerçek'' ,''en tatlı'',''en tanınmış'' gibi kalıplaşmış sözler kullanılmamalıdır, çünkü fazla etkili olmaz. Bunun için yerine göre, halkın hafızasında kısa zamanda yer edecek tasvir özelliği kuvvetli bir kelimeden yararlanılır veya bir benzetmeye başvurulur.

(Kompozisyon Sanatı, Sanatı Öner, Yuva Yayınları,ist.2005)
10.ETKİNLİK
*Davranmalıdırlar * Yakalanmaz *Yoksun bırakılamaz
*Bulundurulamaz * Tutuklanmaz *Olöalıdır
*Yapılmaz * Sürgün edilemez *Özendiröeli
*Bulunulamaz * Suçsuz sayılır *Geliştirmelidir
*Verşlemez * Suçlu sayılamaz

*Metinde geçen bu fiillerle insanların yapması veya yapmaması gerekenler bildirilmiştir. Altı çizili olan fiiller edilgen çatılı fiillerdir. Yani fiilin bildirdiği yargıya yapan belli değildir.
11.ETKİNLİK
4.METİN
Fiil Fiil Çatısı
*taşıdım *etken
*gerekiyordu (korumam) *etken
*yaptım *etken
*gerdim *etken
*yatmıyordum *etken
*yatıyordum *etken
*veriyordu *etken

5.METİN

Fiil
*taşındı *edilgen
*gerekiyordu(korunması) *edilgen
*yapıldı *edilgen
*getirdi *edilgen
*yatılmıyordu *edilgen
*yatılıyordu *edilgen
*veriliyordu *edilgen






150





*Fiilin bildirdiği iş, oluş veya hareketi yapan kişinin belli olduğu durumlarda etken çatılı fiiller ,fiilin bildirdiği iş, oluş veya hareketi yapan kişinin belli olmadığı durumlarda da edilgen çatılı fiiler kullanılır.
12.ETKİNLİK
*Gel , gel ne olursan yine gel,
İster kafir,ister mecusi, ister puta tapan ol yine gel,
Bizim dergahımız,umıtsizlik dergahı değildir,
Yüz kere tövbeni bozmuş olsan ds yine gel..
***ümümüzden sonra mezarımızı yerde aramayınız
Bizim mezarımız ariflerin gönüllerindedir...
(MEVLÂNA)


*Yukarıdaki metindeki fiilerin çatısını bulunuz.
*Etken çatılı fiilleri edilgen, edilgen çatılı fiilleri etken fiile çevirerek metni yeniden yazınız.
*Bu iki metni karşılaştırırken kullanılan fiil çatısının anlatımda önemli bir unsur olduğunu göz önünde bulundurunuz.
13.ETKİNLİK
Fiiller
dolansın
görüneyim
bürüneyim
Fiil, kim tarafından gerçekleştirilmiştir ?
o (yiğitler)
ben
ben
İşten etkilenen kimdir ?
Fiili yapan kişi
Fiili yapan kişi
Fiili yapan kişi
14.ETKİNLİK
*Yine bir bahar sabahı güneş, bahçesindeki evvel zamandan kalma çitlembik ağaçlarının üstünden doğarken Cabir Efendi de kapısında göründü.
Yüklem-Dönüşlü
*Bu kalabalıktan ve ışıktan çok memnun görünüyorlar.
Yüklem-Dönüşlü
*Dondurma, Bursa havlularının katmer katmer üzerine yerleştirildiği eski dondurma kutularından yenir.
Yüklem-Edilgen
156.sayfa

1-metın konusu nedır?
Cevabı-kompozısyon kawramının acıklaması için yazılmıştır
2.sorunun Cevabı=yeterlı bılgıye sahıptır
4.sorunun Cevabı=düşünceyı gelıştırme yollarından yararlanılmıstır


Sayfa 157


1- Değişik miLLetLerin çiçeğe ve doğaya duyduğu sevgi yönüyLe eLe aLınmıştır.
2- Değişik miLLetLerin karşıLaştırıLması ve bu miLLetLerin çiçeğe ve doğaya verdiği önemi beLirten örnekLerLe işLenmiştir.

2.EtkinLik
GöndergeseL işLevde kuLLanLmıştır.

Sayfa 159 öLçme ve DeğerLendirme
1-D
D
Y
2-E
3-E
4-E


sayfa 155-159
hazırlık
1-bilgi sahibi olunan bir konu hakkında açıklama yapılırken açıklaması yapılan konu özetleyici ve yargı bildiren ifadelerle verilmektedir.
2-düşünceyi geliştirme yollarından(örneklendirme,açıklama,karşılaştırma) yararlanırdım.
3-yaşadığımız her an zamn kavramını algılarız..

1.Etkinlik
>metinlerin ortak özellikleri
-dil göndergesel işlevde kullanılır
-ifadeler kesin ve açıktır
-düşünceyi geliştirme yollarındn yararlanılır
-yazarın amacı okuyucuyu bilgilendirmektir
-ifadeyi veren cümleler özetleyicidir
-sade,gösterişsiz,yalın,duru anlatım vardır
-kelimeler gerçek anlamıyla kullanılır
-alıcının ve sunucunun bilgi birikiminin olması gerekir
-konunun can alıcı,dikkat çekici yönleri ön plandadır.

İNCELEME
1.metin
1-metin kompozisyon kavramını açıklamak için yazılmıştır.
2-yazar açıklanan konuyla ilgili yeterli bilgiye sahiptir.
3-çoğunda bir yığın bilgi var fakat bunların konu ile ilgisi yok ve çoğu karmakarışık.Kompozisyon işte bunların zıddıdır.Çeşitli konularda düzensiz bir yığın bilgiye sahip olmak yeterli değildir.Öğrenci herhangi bir konuda lüzumlu ile lüzumsuzu seçebilmeli,fikirlerini bir sıraya koymasını öğrenmelidir...vs.
4-yazar düşüncey geliştirme yollarından yararlanmıştır.


2.metin
1-metinde işlenen çiçek konusu değişik milletlern çiçeğe ve dolayısıyla doğaya duyduğu sevgi yönüyle ele alınmıştır.
2-değişik milletlerin(Japonlar,Çinliler,Türkler) karşılaştırlması ve bu milletlerin çiçeğe ve doğaya verdiği önemi belirten örneklerle işlenmiştir.

2.Etkinlik
bu metinlerde dil göndergeselişlevde kullanılmıştır.
3.Etkinlik
durum zarfları fiil veya fiilimsileri durum yönünden niteleyerek metindeki cümlelere bu yönüyle anlam kazandırmıştır.

3.metin
1-hikayede yoğunluk kavramının hikayelere göre değişen yönleri üzerinde durulmuştur.
2-yazar,bu metinde açıkladığı konuya hakimdir.

4.Etkinlik
>yazar okuyucuya seslenmiştir.
<yazar,işlediği konuyu okuyucuy olduğu gibi, karmakarışık ve anlaşılması zor cümlelere yer vermeden aktrmaya çalışmıştır.

5.Etkinlik
tablodakilerin hepsini işaretleyin.

ANLAMA ve YORUMLAMA
6.Etkinlik
-dil göndergesel işlevde kullanılır,düşünce ve duygu kısa ve kesin ifadelerle dile getirilir, konu örneklerle ve karşılaştırmalarla açıklanmaya çalışılır.
7.Etkinlik
tablodaki özellikler..


Etiket ; 10.sınıf dil ve anlatım 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 cevapları, 10.Sınıf dil anlatım, Sayfa 145 cevapları, sayfa 146 cevapları, sayfa 147 cevapları, sayfa 148 cevapları, Dil anlatım

Yorum Yaz